عمره مفرده

عمره مفرده یکی از عبادات توصیه شده در دین اسلام است. پیامبر اسلام (ص) آنرا به حج اصغر نیز وصف نموده اند و اینکه ثواب و اجر آن همانا بخشایش گناهان است.

ورود به شهر مکه حرمت دارد؛ لذا کسی بدون مُحرم شدن نمی تواند وارد این شهر شود . انجام عمره به این خاطر اهمیت یافته و مفهوم می یابد.

سفر به قصد انجام عمره مفرده وانجام این عبادت یک عمل مستحب به حساب می آید ولی بعد از مُحرم شدن، انجام بقیه اعمال واجب شده و فرد احرام بسته باید تا پایان اعمال؛ عمره خود را به طور دقیق و کامل به انجام رساند.

برای انجام عمره مفرده محدودیت زمانی وجود ندارد و در طول سال می توان آن را انجام داد.

اجزاء و مراحل عمره مفرده به شرح زیر می با شند:

1-  مُحرم شدن

2-  طواف کعبه

3-  نماز طواف

4-  سعی

5-  تقصیر

6-  طواف نساء

7-  نماز طواف نساء

اولین عمل برای انجام عمره مفرده، احرام بستن و به تعبیری دیگر مُحرم شدن است .

این اقدام بایستی در مسقات صورت پذیرد . زائران ایرانی غالبا در یکی از دو مسجد شجره و یا مسجد جحفه مُحرم می شوند.

کسانی که ابتدا به مدینه سفر میکنند در 2 کیلومتری خروجی شهر مدینه و در مسیر مدینه به مکه، در مسجد شجره و کسانی که از جده مستقیماّ قصد سفر به شهر مکه را داشته باشند، در مسجد جحفه مُحرم می شوند.

احرام بستن یعنی چه؟

مُحرم شدن به این معناست که فرد مسلمان  با نیت پاک و خالص برای خدا، انجام اعمالی را بر خود حرام می کند. این اعمال که به محرمات احرا م تعبیر می شود 24 مورد است که 18 مورد آن مشترک بین زن و مرد و 4 مورد اختصاصی مردان و 2 مورد نیز اختصاصی زنان است. برخی از محرمات احرام، در شرایط عادی نیز حرام است ولی انجام آنها در حال احرام گناه بیشتری دارد و گاهی نیازمند کفاره است.

تفاوت زنان با مردان در پوشیدن لباس:

مردان برای مُحرم شدن نمی توانند از جامه دوخته استفاده کنند بلکه از دو قطعه پارچه یا حوله که بالا تنه و پایین تنه خود را می پوشانند استفاده می کنند.

ولی برای بانوان این شرط وجود ندارد و با لباس دوخته مُحرم می شوند.

1. نیت:

زن و مرد با رعایت موضوع فوق در پوشیدن احرا م یا لباس، پس از نیت که یک امر قلبی و آگاهانه است و نیازی به جاری کردن بر زبان نیست؛ بخش مهمی از عمل مُحرم شدن را انجام می دهند.

تلبیه:

آخرین مساله که انجام آن همراه با نیت فرد را مُحرم می کند، تلبیه است.

تلبیه به عبارتی گفتن لفظ لبّیک توسط فرد عمره گذار و یا معمّر است که مقدار واجب آن عبارت است از:
 

 « لَبّیک اَللّهُمَ لَبّیک . لَبّیک لا شریک لَکَ لَبّیک »

بنا براین با فراهم شدن 3 مسالۀ استفاده از دو قطعه پارچه یا حوله ـ نیت و تلبیه برای آقایان و 2  مسالۀ نیت و تلبیه برای بانوان ؛ عمل احرام تحقق می پذیرد .

طبعا احرام بستن دارای مستحبات، مکروهات و واجبات است که باید به کتب مربوطه مراجعه شود.

عمره گذار هرچند به اختیار خود به این سفر مستحب رفته است ولی بعد از مُحرم شدندر میقات، نمی تواند از احرا م خارج شود . ( تا پایان اعمال عمره مفرده در مکه )

2. طواف کعبه:

دومین عمل برای فرد عمره گذار بعد از مُحرم شدن، طواف کعبه در شهر مکه و در داخل مسجد الحرام است. طواف یعنی 7 مرتبه کامل دور خانه خدا چرخیدن که از رکن حجرالاسود شروع و به همان رکن نیز ختم می شود. هر مرتبه چرخیدن را یک شوط می گویند. طواف نیز دارای واجبات، مستحبات و مکروهاتی است که نیت یعنی قصد خالص برای خدا و داشتن طهارت و با وضو بودن و همچنین با لباس و بدن پاک باید این عمل را انجام داد.

بنابراین اتفاقات محتمل نظیر شک در تعداد دورهای طواف و یا باطل شدن وضو، قطع طواف، دست زدن به کعبه و ... دارای مسائل و جزئیاتی است که باید به کتب مربوطه و یا اهل فن مراجعه نمود.

3. نماز طواف:

هر طواف با 2 رکعت نماز که بعد از طواف انجام می شود به پایان می رسد. نماز طواف های واجب مثل طواف عمرۀ مفرده باید در منطقۀ پشت مقام ابراهیم خوانده شود.

این نماز مانند نماز صبح و با نیت نماز طواف و بلافاصله بعد از طواف انجام می شود.
 

4. سعی:

چهارمین عمل در عمرۀ مفرده انجام سعی بین صفا و مروه است که با نیت خالص و به قصد تقرب به حضرت حق و جلب رضایت خدا انجام می شود و آن عبارت است از رفتن و طی کردن مسیر بین دو کوه و منطقه بین صفا و مروه است در 7  مرتبه.

سعی باید از صفا آغاز و به مروه ختم شود.

بدین ترتیب که دور نخست از صفا شروع و به مروه ختم می شود و دور دوم از مروه شروع و به صفا منتهی می گردد. بنابراین مسیر های رفت از صفا به مروه 1، 3، 5 و 7  و مسیر های برگشت از مروه به صفا 2، 4 و6 خواهد بود.

داشتن وضو فقط برای طواف و نماز طواف واجب است و در انجام سعی داشتن وضو واجب نمی باشد.

سعی نیز دارای مستحبات و همچنین احتمالات قابل توجهی در شک و مسائل متفرقه است که باید به منابع مربوطه رجوع شود.

5. تقصیر:

پس از سعی، پنجمین عمل عمره تقصیر است که با چیدن قدری از موی سر وناخن با نیت خالص و اطاعت از دستور خدا انجام می شود.

تقصیر مکان خاصی ندارد هر چند هم اکنون در مکان مروه انجام می شود. در ضمن زمان تقصیر بعد از سعی و قبل از طواف نساء می باشد و با انجام این عمل است که اکثر محرمات احرام حلال می شود.

روابط زناشوئی یکی از محرمات احرام است که با تقصیر نیز حلال نمی شود و حرمت آن تا بعد از طواف نساء ادامه دارد.

تقصیر نیز دارای مسائل و جزئیاتی است. نظیر اینکه اگر کسی تقصیر نکرده باشد و در احرام باشد نمی تواند فرد دیگری را تقصیر و موی او را بچیند.

6. طواف نساء:

طواف نساء بعد از تقصیر و خروج کلی از محرمات انجام می شود لذا زائر بیت الله الحرام فقط طواف عمره را در حالت احرام انجام می دهد و طواف نساء خارج از احرام تلقی می شود . کیفیت این طواف و نماز آن نیز مانند طواف عمره و نماز آن است .فقط تفاوت در نیت آن است که به قصد طواف و نماز طواف نساء انجام می شود .

< شود. قصد به تفاوت است. مانند آن کیفیت . تلقی خارج دهد احرام حالت فقط الحرام الله بیت زائر لذا شود محرمات کلی خروج بعد نساء طواف نماز نیز این>

طواف نساء اختصاص به مردان ندارد و انجام آن بر تمام عمره گذاران اعم از مرد و زن؛ پسر و دختر؛ مجرد و متاهل واجب می باشد.

در این طواف نیز بایستی 7 مرتبه دور کعبه با همان آداب و اصول مربوطه چرخید.

7. نماز طواف نساء:

این نماز نیز دو رکعت و با نیت نماز طواف نساء در پشت مقام ابراهیم خوانده می شود .

بدین ترتیب با تکمیل این 7 عمل، زائر بیت الله الحرام توفیق انجام عمره مفرده را یافته است.

انجام عمره های مکرر:

اغلب فتاوی مبنی بر انجام عمرۀ مفرده در هر ماه قمری است. بعضا کمترین فاصله ممکن برای انجام عمره مجدد را 10 روز ذکر میکنند و یا کمتر از آن و یا در داخل یک ماه دو مرتبه و یا بیشتر انجام دادن را بقصد رجاء  ( امید به قبولی ) عملی می دانند. در هر صورت برای انجام عمرة مفردة مکرر در مکه می توان به میقات های اهل مکه نظیر مسجد جعرانه ـ مسجد تنعیم ـ مسجد حدیبیه رفته و از آن جا احرام بست.    

فلسفه حج

قوانین و مقررات

  نیروهای انسانی در خدمات رسانی عمره

کارگزاران زیارتی

کارگزاران زیارتی به آن دسته از دفاتر مسافرتی و شرکت‌های زیارتی اطلاق می‌شود که از سازمان حج و زیارت مجوز فعالیت در زمینه‌ی عمره و سایر سفرهای زیارتی را دریافت نموده‌اند. سازمان حج و زیارت در راستای تمرکز زدایی و دخالت دادن بخش خصوصی در امور زیارتی، امور ثبت نام، تشکیل پرونده، برگزاری کلاس‌های آموزشی زائران و انتخاب مدیر راهنما، معاون و روحانی گروه و همچنین پیگیری‌های بعدی در خصوص کلیه‌ی مراحل تشرف تا بازگشت زائران را بر عهده کارگزاران گذاشته است.

کارگزاران در قبال انجام این وظایف و خدماتی که ارائه می‌کنند مبلغ معینی را که در اطلاعیه‌های سازمان حج و زیارت به عندان هزینه‌ی تکلیفی از آن نام برده میشود به صورت مستقیم از زائران دریافت می‌نمایند. بدیهی است که کلیه‌ی این اقدامات باید دقیقاً بر اساس دستورالعمل‌های صادره از سوی سازمان حج و زیارت انجام پذیرد.

مدیر راهنما

مدیر راهنما مسئولیت همراهی و راهنمایی زائران گروه از ابتدا تا بازگشت آنان از سفر عمره را بر عهده دارد. تعیین صلاحیت مدیران راهنما با سازمان حج و زیارت و انتخاب آنان از بین فهرست مدیران مورد تایید سازمان از اختیارات کارگزاران می‌باشد. وظایف و حیطه‌ی اختیارات مدیر راهنما به گونه‌ای تنظیم شده است که وی از ثبت نام زائر در دفاتر زیارتی تا زمان مراجعت وی به کشور، در جریان کلیه‌ی امور قرار داشته و با مدیریت خود، افراد گروه را در طول سفر راهنمایی کند. عملکرد مدیران راهنما در طول سفر توسط سازمان حج و زیارت ارزیابی شده و ملاک انتخاب مجدد آن‌ها خواهد بود. به منظور سهولت کار مدیر راهنما، تمامی شرح وظایف وی (از ابتدا تا انتهای سفر) که متضمن اداره صحیح و مطلوب گروه می‌باشد، از سوی سازمان حج و زیارت تدوین و در اختیار او گذاشته شده است. مدیر برای انجام امور خود در طول سفر یک معاون دارد که در کارهای اجرایی او را همراهی می‌کند.

روحانی گروه

حوزه‌ی نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت بر اساس وظایف و ماموریت‌های خود و به منظور تعالی و رشد آگاهی زائرین بیت الله الحرام از مناسک، فلسفه و معارف حج و عمره، ضمن به کارگیری روش‌های موثر آموزشی و بهره‌مندی از امکانات سمعی و بصری و اساتید و صاحب‌نظران مجرب در جهت آموزش زائرین، یک روحانی را نیز در معیت کاروان اعزام می‌نمایند. وی قبل از سفر در سه جلسه و در یک هفته اقامت در مدینه منوره همه روزه برای زائران مناسک و فلسفه حج را تشریح می‌کند و آنان را در زیارت اول حرم نبوی صلی‌الله‌علیه‌وآله و بقیع و انجام مناسک و زیارات دوره همراهی می‌نماید.

مدیر ثابت هتل‌ها

سازمان حج و زیارت برای هر هتل در مکه مکرمه و مدینه منوره یک مدیر ثابت ایرانی در نظر گرفته است که مدیریت و نظارت بر کلیه‌ی مسائل داخلی هتل را بر عهده دارد. این مدیر و عوامل ایرانی او وظیفه دارند که مسائل مربوط به تغذیه و پذیرایی از زائران، تنظیم و برنامه‌ریزی زیارات دوره و نیز برنامه‌های فرهنگی داخلی هتل را (با هماهنگی بعثه مقام معظم رهبری) سامان دهند.

این عده به همراه مدیر راهنمای گروه تلاش می‌کنند تا شرایط مطلوبی را در طول اقامت زائر در مکه و مدینه برای زائران فراهم کنند. بسیاری از این عزیزان و عوامل آن‌ها از افراد تحصیل کرده هستند و تنها به عشق خدمت به زائران، زحمت و دوری خانواده را متحمل می‌شوند. انتظار این است که زائران در همه‌ی امور نظم را رعایت کنند و در اجرای برنامه‌های تنظیم شده برای گروه مشارکت نمایند.

« الحجّ أشهر معلومات فمن فرض فیهنّ الحجّ فلا رفث ولا فسوق ولا جدال فی الحجّ وما تفعلوا من خیر یعلمه الله وتزوّدوا فإنّ خیر الزّاد التقوی واتّقون »
زائر بیت الله الحرام، پیش از سفر، همچون هر مسافر دیگری، توشه می اندوزد. این توشه باید متناسب با طول سفر، چگونگی آن و مقصد باشد. توشه راه مکّه، خوراک و پوشاک است ولی برای زیارت دوست، این کافی نیست. زائر کعبه دوست، به سفر معنوی می رود و در آستانه چنین سفری باید خود را از درون بپالاید. آلودگی دل را بزداید و روحش را تطهیر کند; خود را با فضیلت های اخلاقی زینت دهد و به مقدّسترین مکان ها و مبارک ترین بقعه ها، تقوا را ارمغان ببرد که صاحب خانه، در قرآن، آن را بهترین توشه خوانده است. تقوا سفارش همیشگی قرآن است; امّا یادکرد مکرّر آن در آیات مربوط به حج (آیه های 189، 196، 197، 203 از سوره بقره و آیه دوّم سوره مائده)، این نکته را تأکید می کند که زائر باید از آغازین لحظه های تصمیم و نیّت، تا بازگشت به خانه، خود را از شیطان حفظ کند و در آشکار و نهان و دل و زبان، پرهیزکارانه، گام به سوی مقصد نهد.
افزون بر آیات، روایات نیز به رعایت تقوا سفارش کرده اند و آن را به عنوان نشانه قبولی حج و به دست آوردن آثار و ثمرات گرانبهایش، ذکر کرده اند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله)می فرماید: «آیة قبول الحجّ ترک ما کان علیه العبد مقیماً من الذنوب... نشانه قبول حج این است که انسان گناهانی را که مرتکب می شد ترک کند». در حدیثی دیگر از پیامبر(صلی الله علیه وآله) این بیان، تفصیل داده شده است: «من علامة قبول الحجّ إذا رجع الرجل عمّا کان علیه من المعاصی; هذا علامة قبول الحجّ و إن رجع من الحجّ ثم انهمک فیما کان من زناء او خیانة او معصیة، فقدردّ علیه حجّه... نشانه قبول حج، بازگشت از گناهان گذشته است و اگر از حج بازگشت، امّا بر گذشته اش چون زنا و خیانت ونافرمانی، اصرار ورزید، حجّش مردود است »
از این مهمتر، بی تقوایی و گناه، توفیق حج گزاردن را سلب می کند و انسان را از همه آثار دنیوی و اخروی این عبادت بزرگ محروم می سازد. به عبارت دیگر، حرمان از پذیرفته شدن در مهمانی خداوند رحمان، اثر بی تقوایی و معصیت است و این معنا نیز از روایات، استفاده می گردد. برقی، عالم بزرگ شیعی قرن سوم در کتاب حدیثی و بسیار زیبای خود به نام «المحاسن» از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند: «من أراد الحجّ فتهیّأ له فحرمه، فبذنب حرمه...5کسی که برای حج آماده شد و محروم ماند، به سبب گناهش محروم شده است. » 

2 - اخلاص

گفته شد که حج، یک عبادت است و روشن است که عبادت حقیقی بدون اخلاص، محقّق نمی گردد. حج وقتی حقیقت پیدا می کند که زائر، هیچ چیز بجز صاحبِ خانه را در نظر نیاورد و وسوسه های شیطانی را از دل براند. زائری که به قصد نمایش و تظاهر و خودنمایی، روانه حج گردد، از عملش هیچ بهره ای نمی برد و چون بقیه ریاکاران، پاداش خویش را باید از غیر خدا بطلبد; از همان مردمی که به قصد مدح و ثنای آنان، حج گزارده است. امام صادق(علیه السلام)می فرماید: «الحجّ حجّان: حجّ لله و حجّ للناس; فمن حجّ لله کان ثوابه علی الله الجنّة و من حجّ للناس کان ثوابه علی الناس یوم القیامة... حج، دوگونه است: حجّی برای خدا و حجّی برای مردم. هر کس برای خدا حج گزارد، ثوابش بهشت و بر عهده خداست و هر کس برای مردم حج گزارد، پاداش آن را در روز قیامت از مردم بطلبد. »
اثر دیگر حج که طهارت روحی و پاک شدن از گناهان و آلودگی هاست نیز در گرو رعایت اخلاص است. احادیث بسیاری، هم از راویان شیعی و هم از اهل سنّت، بر این مطلب دلالت دارند.7 این دسته روایات، حج را به آب که پلیدی را می شوید و یا آتش که ناخالصی ها را می سوزاند، تشبیه کرده اند و زائر را پس از حج، مانند کودکی می دانند که پاک و بی گناه، تازه متولد شده است. در روایتی از امام صادق(علیه السلام) که در همین دسته روایات جای می گیرد، اساساً موضوع غفران و آمرزش خداوند، حجگزار مخلص است: «من حجّ یرید به الله، ولایرید به ریاءً و لاسمعة، غفرالله له الـبـتـة... 8 هر کس به خاطر خدا حج بگزارد و نه ریا و تظاهر، خداوند حتماً او را می آمرزد. »
همانگونه که از متن حدیث بر می آید، حاجیان غیرمخلص، از دایره این رحمت الهی بیرون اند و از حج، جز رنج و تعب و هدردادن عمر و سرمایه، بهره ای ندارند.
حج کامل، اخلاص بیشتر می طلبد. حج به معنی قصد است; نمی توان به قصد تجارت رفت و آن را حجّ خانه دوست و کعبه مقصود خواند. نمی توان به قصد تفریح و تفرّج رفت و زائر بیت الله شد و نمی توان سیاحت کرد و آن را زیارت دانست. این گونه حج که مخلوطی از قصد خدا و غیر خداست نیز حجّ ابراهیمی و محمّدی نیست. این حجّ جاهلیتِ دوباره در آخر زمان است که حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) بدان اشاره کرده است: «یأتی علی الناس زمان یکون فیه حجّ الملوک نزهة، و حجّ الأغنیاء تجارة، و حجّ المساکین مسألة... زمانی می آید که حجّ پادشاهان برای تفریح است و حجّ ثروتمندان برای تجارت و حجّ فقیران برای گدایی». این مضمون را راویان اهل سنّت نیز نقل کرده اند که فرازی بیشتر دارد و در آن به حجّ قاریان قرآن اشاره می کند و حجّ آنان را نیز برای ریا و سمعه و خودنمایی می داند.

3 - پاک کردن دارایی  

پس از تطهیر روح و خالص نمودن نیّت، در مرحله عمل نیز باید این خلوص و پاکی جلوه کند. روشن است که اگر بخواهیم حجْ ما را پاک کند و از آلودگی های درون بپالاید، باید خود پاک باشد. نمی توان با آب آلوده، آلودگی را زدود. نمی توان با مال به چنگ آورده از دزدی و با خیانت و رشوه و اختلاس و گران فروشی و کم فروشی و اجحاف، حج گزارد و انتظار پاک شدن از گناهان را داشت. نمی توان با مال حرام به حج رفت و انتظار پذیرش آن را داشت. نمی توان در لباس غصبی، لبّیک گفت و جواب را به انتظار نشست.
امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «إذا اکتسب الرجل مالاًمن غیر حلّة، ثمّ حجّ فلبیّ، نودی: لالبّـیـک و لا سـعـدیـک... 11 اگر کسی مالی از راه غیر حلال به دست آورد، سپس حج بگزارد و لبّیک بگوید، ندا می رسد: نه لبیک و نه سعدیک (که کنایه از جواب ردّ است)». اهل سنّت این حدیث را به گونه دیگری نقل کرده اند و هنگام این ندای الهی را نه در آغاز حج و احرام، که در همان ابتدای پا در رکاب نهادن و شروع سفر می دانند و در پایان آن، آورده اند: «توشه ات حرام و هزینه حَجّت حرام است. حجّت نه مبرور که مأزور و وبال گردنت خواهد بود.»



این بدان معناست که چنین زائری از همان مرحله نخست مناسک و حتی پیش از آن، در درگاه الهی پذیرفته نیست و مصرف دارایی هایش در حج، چیزی جز افزایش بدهی به صاحبان اصلی اموال را در پی ندارد.
نکته قابل توجه اینجاست که کم یا زیاد بودن آلودگی مال به حرام، در این عدم پذیرش، تفاوتی ندارد و حتی کم ارزشترین مال حرام در اسباب و تجهیزات حج و بار و بنه زائر، موجب مردود شدن حج می گردد. در تأکید همین نکته و زدودن چنین توهّمی، حضرت محمد(صلی الله علیه وآله)شیء بسیار کم قیمتی را نمونه می آورد و می فرماید: «من تجهّز و فی جهازه عَلَم حرام لم یقبل الله منه الحجّ... هرکس بار سفر حج ببندد و تکّه پرچمی حرام در وسایلش باشد، خداوند حجّش را نمی پذیرد. »
از باور و اعتقاد به این نکته است که هر ساله به هنگام حج، شاهد مراسم زیبای «طلب حلّیّت» کسانی هستیم که عازم زیارت کعبه مقصودند. اینان با جدّیت و کوشش فراوان در پی ادای بدهی و پرداخت دیگر حقوق مالی خود به هر سو روان می شوند و با تأسّی به اهل بیت عصمت و طهارت، هزینه حج را از هر آلودگی پاک می سازند و این سنّت دیرینه و به جا مانده از ائمه معصومین(علیهم السلام) و پیشینیان صالح را زنده نگاه می دارند. بجاست این فرموده امام کاظم(علیه السلام) را بیاوریم که «إنّا أهل بیت، حجّ مرورتنا و مهور نسائنا و اکفاننا من طهر أموالنا... ما خاندانی هستیم که هزینه حجگزارمان و مهریه زنانمان و کفن مردگانمان را از پاکترین دارایی مان می پردازیم».

4 - آگاه کردن دوستان

اکنون زائر در آستانه سفر است. او عزم را جزم، نیّت را خالص و روح و جسم خود را تطهیر کرده است. تمام حقوق واجب را ادا کرده است و نیکوست که حقّی مستحب را نیز ادا کند و با آگاه کردن برادران دینی اش، علقه ها و علاقه ها را تحکیم بخشد و محبّت را در روابط اجتماعی تزریق کند. در حدیثی که راوی اش امام صادق(علیه السلام) و گوینده اش حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) می باشد این تکلیف اخلاقی بر عهده هر مسلمانی که قصد سفر دارد، گذاشته شده است: «حقّ علی المسلم إذا أراد سفراً أن یُعلم إخوانه، و حقّ علی إخوانه إذا قدم أن یأتوه... 15 بر گردن هر مسلمان است که هنگام سفر، برادرانش را آگاه کند و سزاوار است که آنها هم به هنگام بازگشت او به دیدارش بیایند». این دستور زیبای اخلاقی که رابطه ای دوسویه را ایجاد می کند، اثراتی سودمند نیز برای خانواده و بستگان و بازماندگان زائر دارد; زیرا دستور اخلاقی دیگری، این را تکمیل می کند و سوی دیگر رابطه را استوار می سازد. امام زین العابدین(علیه السلام) به برادران دینی و مؤمن زائر می فرماید: «من خلف حاجّاً فی أهله وماله، کان له کأجره، حتی کأنّه یستلم الأحجار... 16 هر کس جای خالی حجگزار را در خانواده و دارایی اش پر کند، اجری مانند او دارد، تا آنجا که گویی سنگ های کعبه را لمس می کند. »

5 - گشاده دستی

جود و سخاوت، از صفات مورد علاقه خداوند است و بدان سفارش کرده است. در موقعیت های خاصی، این سفارش تأکید شده است که از آن جمله سیر و سفر است. زیاد برداشتن توشه نیکو و بذل و بخشش آن به همسفران، از مروّت و شرف و جوانمردی شمرده شده است. حج، علاوه بر اینکه خود یک سفر است و مشمول این قانون و دستور کلی اخلاقی قرار می گیرد، ویژگی دیگری نیز دارد که سبب تأکید بر گشاده دستی در طول سفر و اعمال آن است. هزینه حج، بیش از صدقه و بیش از قرض و هر کار نیک دیگری، پاداش دارد و اجر اخرویِ آن را تا دو میلیون برابر کارهای دیگر ذکر کرده اند.18 این ثواب زیاد، محرّک بسیار خوبی برای انفاق و جود و سخاوت در حج است. امامان شیعه، علاوه بر توصیه و سفارش زبانی، خود بدان عمل می کرده اند و با حمل بهترین توشه ها و بذل و بخشش از آن، به دیگر حاجیان و پیروان خود درس می داده اند و آنان را به این کار نیک می خوانده اند.
شیخ محدثان، صدوق، در کتاب بزرگ خود (من لایحضره الفقیه)، نمونه ای از این دست ارائه می دهد. او می گوید: «کان علیّ بن الحسین(علیه السلام) إذا سافر إلی مکّة و العمرة، تزوّد من أطیب الزاد، من اللوز والسکر والسویق الحمض والمحلّی..19 امام زین العابدین(علیه السلام)هرگاه برای حج و عمره به مکّه می رفت، بهترین توشه را فراهم می آورد، از بادام و شکر تا نوشیدنی های ترش و شیرین». این روش توسط پیروان امامان و زائران با ایمان در طول تاریخ ادامه یافت و تنگ نظری و تنگدستی و بخل و امساک در مراسم حج، به صورت عملی نکوهیده درآمد و طرد شد.
گفتنی است این صفت نیز مانند دیگر چیزها، حدّ و مرزی معیّن دارد و نمی توان سخاوت و گشاده دستی را دستاویز ولخرجی و اسراف و فخرفروشی کرد. امامان شیعه در کنار دستور به گشاه دستی، بعضی از یاران خود را که در سفر حج، بدون رعایت حدّ و مرز و جایگاه آن به مهمانی و اطعام و خرج دادن پرداخته و عزّت و احترام همراهانشان را در نظر نگرفته اند، نکوهش کرده اند. حسین بن ابوالعلاء که از راویان بزرگ و از اصحاب امام صادق(علیه السلام) است می گوید: «با بیش از بیست نفر عازم مکّه شدیم. در هر منزلگاه، گوسفندی می کشتم تا به امام صادق(علیه السلام) وارد گشتیم. به هنگام ورود، ایشان مرا صدا زد و فرمود: یا حسین، آیا مؤمنان را ذلیل می کنی؟ من گفتم: به خداوند پناه می برم! حضرت به رفتار من در سفر حج اشاره کردند. گفتم: اینها را نه به قصد ریا و خودنمایی که فقط برای خدا کردم. حضرت فرمود: مگر نمی دانستی که در میان آنان کسانی هستند که می خواهند مانند تو کنند و چون نمی توانند، دچار خود کم بینی و تحقیر نفس می شوند؟! من استغفار کردم و گفتم دیگر نمی کنم». این معنا را امام صادق(علیه السلام) به یکی دیگر از یاران خود، به نام شهاب بن عبدربّه، نیز سفارش کرده است.
وجه جمع این دو دسته روایات و نتیجه هر دو دستور، در حدیثی که محمد حلبی از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند، آمده است. او که از همین مشکل همراهی شخص ثروتمند با اشخاص دیگر پرسیده است، جواب می شنود: «إن طابت بذلک انفسهم فلابأس به... اگر رضایت خاطر دارند مشکلی نیست، خرج کند و اطعام دهد و گشاده دستی کند و اگر راضی نیستند، وظیفه شخص غنی است که صبر کند و با غذای آنان بسازد و خرج خود را جدا نکند و (به اصطلاح خاصه خرجی نکند. ) »
این همراهی و همگون بودن با جمع و کاروان، در بسیاری از اعمال حج نیز توصیه شده است. لباس یکدست سپید، حرکت همزمان از مواقف، حرکت یکسویه در طواف... همه و همه، نشان دهنده روح وحدت و اتّحاد است که مطلوب شارع حکیم می باشد. تمام این نکات، نشان از دقت و ظرافت دستورات اخلاقی اسلام دارد که با رعایت آنها و نگاهداری حدود و مرزهای هر یک، می توان به اعتدال اخلاقی و روابط صمیمانه، عاطفی و منطقی، دست پیدا کرد.

6 - دوری از تکبّر

با نگاهی کوتاه به روایات می توان دریافت که یکی از حکمت های تشریع حج، بیرون راندن تکبّر از دل هاست. این معنا را از شکل کلّی مراسم نیز می توان فهمید. حضرت علی(علیه السلام)می فرماید: «یتعبّدهم بألوان المجاهد ویبتلیهم بضروب المکاره، إخراجاً للتکبّر من قلوبهم وإسکاناً للتذلّل فی أنفسهم... خداوند، با سختی های رنگارنگ، بندگان خود را به بندگی وا می دارد و آنها را با ناخوشی های گوناگون می آزماید تا خودپسندی و کبر را از دل هایشان بیرون کند و فروتنی را در جان هایشان جای دهد».
و در همین معنا حضرت رضا(علیه السلام)می فرماید: «إنّ علّة الحجّ... والتقرب فی العبادة إلی الله عزّوجل والخضوع والاستکانة والذلّ... یکی از علّت های حج، نزدیکی به خداوند از راه عبادت و خضوع و تهیدستی و کوچکی است».
برای همسویی با این حکمت و جهت نیل به این هدف، روایات، حاجیان را ترغیب به دوری از کبر و زدودن غرور و تفاخر از دل ها می کند و با طرح ثمره مهم حج (آمرزش گناهان)، آن را مشروط به دوری از کبر و اظهار تواضع می کند. امام باقر(علیه السلام)می فرماید: «من أمّ هذا البیت حاجّاً او معتمراً مبرّأً من الکبر، رجع من ذنوبـه کهیئته یـوم ولـدتـه اُمّـه... 25 هر کس قصد این خانه کند، به عمره یا حج، و از کبر دوری کند، باز می گردد در حالی که گناهی ندارد، همچون روزی که مادرش او را زاده است».
این سفارش از هنگام قصد و عزم حج شروع می شود و در اوّلین قدم ورود به مکّه و محلّ حج، تکرار می شود. در آداب ورود به مکّه، توصیه شده است که بدوت تکبّر و تجبّر و فخرفروشی و در کمال تواضع و آرامش وارد حرم ابراهیمی شوید. این سفارش را امام صادق(علیه السلام)، هم به معاویة بن عمار و هم به اسحاق بن عمّار، فرموده اند و اثر چنین ورود متواضعانه ای را غفران و آمرزش خداوند دانسته اند. ابان بن تغلب که از بزرگترین راویان فهیم و فقیه است، نمونه عملی و عینی این تواضع را گزارش کرده است. این گزارش، چگونگی بروز تواضع و اظهار این حالت درونی را در عمل خارجی، به تصویر کشیده و یگانگی دل وزبان ودرون وبرون را ترسیم کرده است. ابان که توفیق همراهی امام صادق(علیه السلام) رااز مدینه تا مکّه داشته است، می گوید که وقتی امام صادق(علیه السلام) به حرم رسید، از مرکب پیاده شد، غسل کرد، کفش هایش را به دست گرفت و پابرهنه داخل حرم شد. من نیز چنین کردم. حضرت فرمود: «یا أبان، من صنع مثل ما رأیتنی صنعت، تواضعاً لله، محاالله عنه مأة ألف سیئة و کتب له مأة ألف حسنة وبنی الله عزّ وجلّ له مأة درجة و قضی له مأة ألف حاجة... ای ابان، هر کس از روی تواضع چنان کند که دیدی من کردم، خداوند صدهزار کار زشتش را محو کند و صد هزار کار نیک برایش بنویسد و صد هزار درجه به او بدهد و صدهزار حاجتش را روا کند. »
ابراز و اظهار تواضع از راه هایی دیگر نیز نقل شده است و امام صادق(علیه السلام) به پیروان خود آنها را تعلیم داده است. ایشان می فرماید: «اُنظروا إذا هبط الرجل منکم وادی مکّة فالبسوا خلقان ثیابکم، فانّه لم یهبط وادی مکّة أحد لیس فی قلبه من الکبر إلاّ غفر له...»; وقتی وارد مکّه شدید، لباس های کهنه تان را بپوشید که هیچ کس بدون تکبّری در دل به مکّه فرو نیامد، مگر اینکه آمرزیده شد. »
در حدیث دیگری از این گونه، شخصی ستوده شده است که با وجود امکان استفاده از لباس نو و زیور و زینت، به خاطر تواضع در مقابل خداوند، از لباس کهنه استفاده می کند.29هم در آن و هم در اینجا، تمیزی و نظافت و زیبایی نکوهش نشده و مورد نهی قرار نگرفته است; بلکه خودنمایی و فخرفروشی و تجمّل ممنوع شده است که این منع، همسو با دیگر اعمال حج، بویژه احرام است که از آداب واجب ورود به مکّه می باشد.

7 - حسن خُلق

شیوه حجّ کاروانی و دسته جمعی، حاجیان را علاوه بر مراسم و فرائض حج، در منزل و خورد و خوراک نیز به هم پیوند می دهد. از سوی دیگر، سختی اعمال، و شرایط ویژه آب و هوای حجاز، زمینه را برای درگیری ها و برخوردهای احتمالی کوچک و بزرگ آماده می سازد. گاه زائران و دیگر همراهان، عادت هایی دارند که برای بعضی دیگر پسندیده نیست و گاه کمبود امکانات و تنگی مکان در مِنا و مشعر و یا غربت و سرگشتگی و دوری از خانه و خانواده، چنان روح را می آزارد که احتمال طغیان آن می رود و آنگاه، غضب و ناراحتی، زمام امور را از کف عقل می رباید و در این هنگام باید منتظر حادثه بود که گاه کفّاره و عقوبت هایی را هم برای زائر در پی دارد. از این رو، رعایت آداب معاشرت و خوشرویی و خوش اخلاقی، از لازمترین کارها محسوب می شود.
امامان معصوم(علیهم السلام) برای گام به گام این سفر روحانی، دستورات و توصیه هایی بیان کرده اند تا زائر را از این دام شیطانی (ترشرویی و بداخلاقی) برهانند و حجّ او را بی فساد و خلل، مقبول و مأجور گردانند. در ابتدای خروج از خانه، دعای خروج بخواند و بگوید: «اللهم إنّی أسألک فی سفری هذا السرور والعمل بما یرضیک عنّی خداوندا من از تو در این سفرم، سرور و انبساط خاطر و عمل به رضای تو را می طلبم». و برای هنگام پیمودن مسیر حج، فرموده اند: «ما یعبأ مَن یَؤمُّ هذا البیت إذا لم یکن فیه ثلاث خصال: خُلق یُخالق به من صحبه، أو حلم یملک به من غضبه، أو ورع یحجزه عن محارم الله... به زائری که سه خصلت در او نباشد، توجّه نمی شود. حسن صحبت و نیکویی معاشرت با همراهان، بردباری و خودداری به هنگام غضب و خشم، و پرهیز از محرّمات خداوند». این حدیث که مشابه آن در آداب سفر، زیاد نقل شده است، حجگزار بداخلاق و تندخو را دور از عنایت خداوند بر می شمارد و او را بی بهره از حج معرّفی می کند. چنین کسی، گویا آمده و دیده و رفته است; بدون هیچ نصیبی و ثمری! چنین شخصی مورد نکوهش شدید واقع شده و اهل بیت(علیهم السلام) او را از دایره ولایت خود و گروه مؤمنان به خداوند، بیرون رانده اند.



پیشوایان دینی ما، هم در اطراف حسن خلق و ارزش و برکات و ثمرات آن در روابط اجتماعی سخن گفته اند و هم ما را از ضررها و آثار سوء بدخلقی، برحذر داشته اند که به عنوان نمونه از هر یک، حدیثی را می آوریم. پیامبر فرمود: «الخُلق الحسن نصف الدین... خوی نیکو نیمه ای از دین است» و همو فرمود: «الخلق السیّء یفسد العمل کما یفسد الخلّ العسل... 35 خوی بد، عمل را فاسد می کند; همچون سرکه که عسل را خراب می کند».
آری; اگر حجگزار نرمخو نباشد، خوشرو و خوش زبان نباشد و با همراهان و نزدیکان بنای بدخلقی بگذارد و با اندک سختی خشم بگیرد، حجّ شیرین و پرارزش خود را از دست می دهد و با دستی خالی و کوله باری تهی باز می گردد.

8 - نگهداری از زبان

زبان و کلام، نقش ویژه ای در روابط انسانی ایفا می کند و در متون اخلاقی، بسیار بدان پرداخته شده است. گناهان بزرگی که با زبان انجام می گیرد و هیچ عضوی به اندازه آن، نمی تواند انواع گوناگون معصیت و طاعت داشته باشد. ایجاد دشمنی و عداوت با زبان ممکن است و اظهار دوستی و محبّت هم با آن میسّر. کج خلقی و بددهنی و دشنام، با زبان انجام می گیرد و خوش صحبتی و مزاح و شوخی هم. در حج، به این عضو، توجه شده است و خداوند در قرآن کریم بعضی از افعال زشت آن را به هنگام حج، حرام کرده است: { الحجّ أشهر معلومات، فمن فرض فیهنّ الحجّ فلارفث ولافسوق ولاجدال فی الحجّ}.
حج، ماه های معیّنی دارد و هر کس در آن ماه ها حج می گزارد، نباید آمیزش جنسی کند و یا دروغ بگوید و یا مجادله و نزاع کند.
دستورات این آیه، در معارف حدیثی ما پی گرفته شده است. امام صادق(علیه السلام)می فرماید: «إذا أحرمت فعلیک بتقوی الله وذکر الله کثیراً، وقلّة الکلام إلاّ بخیر، فإنّ من تمام الحجّ والعمرة أن یحفظ المرء لسانه إلاّ من خیرْ، کما قال الله عزّ وجلّ; فإنّ الله عزّ وجلّ یقول: { فمن فرض فیهن الحجّ...}; والرفث: الجماع; والفسوق: الکذب والسباب; والجدال: قول الرجل: لا والله و بلی والله... هرگاه احرام بستی، تقوا را همراه گیر و خداوند را فراوان یاد کن و کم گو مگر به نیکی; همانا اتمام حجّ و عمره به حفظ و نگاهداری زبان است مگر به نیکی; همان گونه که خداوند می گوید: { فمن فرض فیهنّ الحجّ فلارفث و لافسوق ولاجدال فی الحجّ}. رفث همان جماع است; و فسوق یعنی دروغ و دشنام; و جدال هم قسم به ذات جلاله الله است»
کم گفتن و نیکو گفتن، حج را مبرور و مقبول و نیکو می گرداند و اثر سوء گفتارهای زشت را از بین می برد. گذشته از نصّ روایت نبوی که برّ و نیکی حج را به اطعام طعام و طیب کلام تفسیر می کند38، روایتی در تفسیر «تفث» داریم که در ذیل آیه مربوط به حلق و تراشیدن سر در روز عید قربان، وارد شده است و آن را شامل پلیدی های باطنی نیز می داند. در این روایت، کلام نیکو و پاکیزه را کفّاره گفتار زشت می داند و حاجیان را به نیکویی گفتار فرا می خواند تا عواقب سوء گفتارهای قبلی خود را پاک کنند و همان گونه که تفث و چرک و کثافات ظاهری را از تن می شویند، پلیدی های درون را نیز بزدایند. متن روایت را به جهت اشتمال بر نکات دیگر اخلاقی در پی می آوریم.
معاویة بن عمار از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند: «اتّق المفاخرة وعلیک بورع یحجزک عن معاصی الله عزّ وجلّ، فإنّ الله عزّ وجلّ یقول: { ثمّ لیقضوا تفثهم}. ومن التفث أن تتکلّم فی إحرامک بکلام قبیح، فإذا دخلت مکّة فطفت بالبیت، تکلّمت بکلام طیّب، وکان ذلک کفّارة لذالک... از فخرفروشی بپرهیز و با ورع، خود را از معصیت خداوند نگه دار. خدا می فرماید: سپس خود را از پلیدی و کثافات، پاک کنند. از جمله این کثافات، گفتار زشت در احرام است. پس هنگامی که به مکّه داخل شدی و طواف کردی، گفتار نیکو بگو که این، کفّاره آن است»
آری گفتار بد، روح را کدر و دل را تیره می سازد و صفا و صمیمیت را نابود می کند و جبران آن اگر ممکن باشد از راه زبان و کلام نیکو میسر است.

9 - کمک و خدمت به همراهان

برآورده کردن نیازهای مؤمن و برادر دینی، از پرارزشترین کارها و برتر از بسیاری مستحبات است. از احادیثی که به ذکر فضیلت این کار و بیان اجر آن پرداخته اند، به اهمیت آن وارزش فوق العاده اش پی می بریم. بعضی از آنها برآوردن حاجت های مؤمن را برتر از بیست حج می شمرد و در بعضی، اقدام و شروع (به خدمت) بدون موفقیت و کسب نتیجه را برابر با حجّ مبرور و مقبول خوانده اند. با این همه، به سبب اجر و پاداش فراوان طواف و اعمال مستحبّی در ایّام حج، گاه اشخاصی به تردید افتاده اند و در انتخاب بین «خدمت و کمک به دیگر حاجیان» یا «طواف و نماز مستحبی در مسجدالحرام» متحیّر مانده اند. اسماعیل خثعمی از این دسته افراد است که در پی تأیید و امضای عمل خویش به نزد امام صادق(علیه السلام) رفته می گوید:
« إنّا إذا قدمنا مکّة ذهب اصحابنا یطوفون و یترکونی احفظ متاعهم. قال: أنت اعظم أجراً... به مکّه که آمدیم، دوستانم به طواف رفتند و مرا رها کردند تا وسایل آنها را حفظ کنم. امام فرمود: اجر و پاداش تو بیشتر است»
مرازم بن حکیم همین تردید را نسبت به اعمال مسجدالنبی از همراهش در مدینه نقل می کند تا اینکه امام صادق(علیه السلام) او را از حکم مسأله باخبر می کند و وظیفه اخلاقی اش را به او نشان می دهد. او می گوید: «زاملت محمد بن مصادف، فلمّا دخلنا المدینة اعتللت، فکان یمضی إلی المسجد ویرعنی وحدی. فشکوت ذلک إلی مصادف، فأخبربه أبا عبدالله (علیه السلام)فأرسل إلیه: قعودک عنده أفضل من صلاتک فی المسجد... من به همراه محمد بن مصادف وارد مدینه شدم. من مریض شدم. او به مسجد می رفت و مرا تنها می گذارد. از او گله کردم و او این را به امام صادق(علیه السلام) اطلاع داد. امام بدو پیام داد: نشستن تو در کنار او، بهتر و برتر از نماز در مسجدالنبی است»
اهمیت این دو فرمان اخلاقی هنگامی روشن می شود که ثواب و اجر طواف در مسجدالحرام و نماز در مسجدالنبی را بدانیم. برطبق روایات فراوانی که هم شیعه و هم اهل سنّت نقل کرده اند، نماز در مسجدالنبی از همه مساجد دیگر بجز مسجدالحرام برتر است. پاداش نماز در مسجد پیامبر را هزار، ده هزار و حتی پنجاه هزار برابر نماز در مساجد دیگر نقل کرده اند و نماز در مسجدالحرام را صدهزار برابر. و ثواب طواف و نماز طواف در مسجدالحرام، ثبت شش هزار حسنه و محو شش هزار گناه و ترقّی به همین مقدار درجه و برآورده شدن همین تعداد حاجت است.

11 - گناه نکردن پس از بازگشت

حفظ نتیجه عمل و بهره برداری از ثمرات کارهای نیک، گاه سخت تر از خود آن کار است. زائر با مراقبت از رفتار خود و آموختن درست مناسک، می تواند از عهده حج و اعمال آن به درآید و با حسنات و ثمرات و حجّی مقبول و مبرور برگردد و نور حج را در قلب و روح خود برای همیشه روشن نگاه دارد; ولی افسوس که این نور با اولین گناه، به خاموشی می گراید و سایه معصیت، پرتو نورانی این عبادت بزرگ را از نورافشانی باز می دارد. امام صادق(علیه السلام) این خطر را گوشزد کرده و بدان هشدار داده است. امام می فرماید: «الحاجّ لایزال علیه نورالحجّ مالم یلمّ بذنب...»; و هم از این روست که به پیروان خود دستور داده اند پیش از آنکه حاجیان و عمره گزاران، آلوه گناه شوند، به دیدارشان بشتابید تا بهره ای از این نور و مغفرت و رحمت خداوندی ببرید. این در حقیقت همان تقوا و دوری از معصیت است که در همه مراحل سفر و پس از آن نیز باید رعایت شود.
علاوه بر این سفارش عام، به بعضی از گناهان که پس از بازگشت احتمال ابتلا به آنها بیشتر وجود دارد، اشاره شده است. یکی از آنها بازگو کردن عیب ها و خطاهای سرزده از همسفران است. به هنگام شرح ماجراهای پیش آمده در سفر و یا درد دل کردن از سختی ها و آزارها، سفره دل باز می شود و سخن با غیبت و گاه تهمت آلوده می گردد. در بعضی موقعیت ها، نیز رازهای همراهان را که معمولا در سفر و ضمن خطرات آن برای ما گشوده می شود، افشا می کنیم و آبرو و اعتبار آنان را لکّه دار می سازیم که این کار برخلاف امانت و مروّت است. دلیل های فراوانی بر حرمت این کار داریم که در ابواب مربوط به مجلس و مسافرت آمده است. حتی در بعضی روایات، گفتار به نیکی را نیز نهی کرده اند که شاید وجه آن، ایجاد حریم برای نیفتادن به کار حرام باشد. متن حدیث چنین است: «لیس من المروءة أن یحدّث الرجل بما یلقی فی سفره من خیر أو شرّ... از جوانمردی به دور است که انسان هرچه را در سفر دیده ـ از خوب و بد ـ بازگوید.»
در پایان، نتیجه می گیریم که وظایف زائر در انجام اعمال و فرائض و مناسک خلاصه نمی گردد; بلکه تحصیل آثار فراوان حج و قبولی این عبادت بزرگ در گرو رعایت دستورات اخلاقی این عبادت اجتماعی است. امید که هر زائر، نمونه ای از مسلمانان مطلوب اسلام باشد و با رفتار نیکو و شایسته خود، در جلب محبّت همکیشان و توجه دیگران، توفیق یابد.

نباید های حج 1- حاضر نشدن در جلسات مناسک در ایران و یا کم اعتنا بودن به آن.

2- عدم توجه به حساب سال (خمس)

3- اصلاح نکردن تقلید.

4- تصحیح نکردن قرائت های نمازها در ایران و عدم حضور در مدینه برای تصحیح آنها.

5- عجله و بی‌نظمی در فرودگاه جده یا مدینه خصوصاً در مراجعت به ایران.

6- کم توجهی یا شرکت نکردن در جلسات مناسک در مدینه

7- گذاردن عریضه لای قرآنهای مسجدالنبی یا داخل بقیع انداختن.

8- نماز خواندن خانمها پشت بقیع.

9- خواندن زیارت عاشورا پشت یا داخل بقیع یا به همراه داشتن آن.

10-  خریدن گندم و ریختن و اصراف نمودن آن داخل بقیع.

11-  بهمراه بردن دوربین به مسجد النبی یا اماکن ممنوعه همانند داخل بقیع (عکس برداری و فیلم برداری از اماکن ممنوعه).

12-  بی توجه بودن به زیارت بین‌الحرمین و سرگرم شدن به بساطیها و مغازه‌های زیر بقیع خصوصاً صبحها.

13-  هنگام نماز عصر و عشاء رفتن پشت بقیع و به تماشای اهل سنت پرداختن.

14-  عدم رعایت تذکرات مهم.

15-  حضور زائر هنگام اذان در بازارها.

16-  عدم رعایت حجاب خصوصاً چادر توسط بانوان چه در شهر مدینه یا داخل هتل.

17-  بی‌باک بودن بانوان در برخورد و سخن گفتن با فروشندگان عرب.

18-  تنها رفتن خانمها به بازار خصوصاً شبها یا به فروشگاههای دور.

19-  عدم اطلاع بانوان از دربهای ورودی آنان از مسجد النبی.

20-   عدم اطلاع بانوان از ساعتی که بتوانند به مسجد قدیم زمان پیامبر وارد شوند.

تذکر: صبحها 7:30 تا 10 و پس از نماز ظهر تا نماز عصر قسمتی از مسجد قدیم را با چادرهای سفید رنگ برای بانوان جدا می نمایند.

21-  خریدن سوغاتیهای حرام مانند ابزار الات موسیقی.

22-   رد شد زائران از مقابل نمازگزاران.

توجه: اهل سنت خیلی بد می دانند که کسی هنگام نماز، از مقابل آنها عبور نماید.

23-  به همراه نداشتن کارت شناسایی

24-  عدم آگاهی زائر از استفاده صحیح از توالت فرنگی.

25-  عدم آگاهی زائر از چگونگی بسته بندی سوغاتی‌ها در چمدان.

26-  در نماز جماعت آنها، آمین نگویید.

27- دست بسته نماز نخوانید.

28- در نماز جماعت، آنها دعای دست نمی‌خوانند، ما هم نخوانیم.

29-  برای نماز مهر نگذاریم (سجاده حصیری خیلی مناسب است).

30-  هنگام نماز عشاء از حرم خارج نشویم.

31-  دربهای حرم را نبوسید، آنها شرک و گناه می‌دانند.

32-  از داخل بقیع خاک بر ندارید.

تذکر: در بعضی ایام، مأمورین سعودی داخل حرم بقیع خصوصاً قبور ائمه را رها می‌کنند و از قبل دوربین های فیلم برداری را آماده نموده‌اند تا رفتار، سینه خیز رفتن زائر بسوی قبور ائمه، خاک برداشتن و... همه را فیلم برداری کنند و سپس این فیلم ها را به پیروان خودشان نشان می‌دهند و می‌گویند ببینید شیعیان قبور امامانشان را سجده می‌کنند و می‌پرستند.

33- نوعاً صبحهای جمعه در نماز صبح رکعت اول، امام جماعت سوره سجده واجب‌دار می خوانند و ناگهان به سجده می روند.

34-  عدم آگاهی زائر نسبت به نذرهایی که برای مدینه نموده است.

ناهنجاری های زائر در مکه مکرمه:

1-  نازک بودن احرامی خانمها به نحوی که گاهی لباس زیر آنها از زیر چادر نازک دیده می شود خصوصاً هنگام عرق نمودن.

2-  برهنه بودن پای خانمها یا جوراب توری و نازک خصوصاً به هنگام طواف.

3-  نشستن خانمها و آقایان روی پله‌های ورودی مسجدالحرام.

4-  عدم توجه بانوان به تذکرات مأمورین به هنگام اقامه نماز.

تذکر: نوعاً 20 دقیقه به نماز مأمورین، بانوان را از دور کعبه و فضای داخل مسجدالحرام به شبستانها، قسمت مخصوص نماز خواندن خانمها هدایت می‌کنند.

5-  اصرار زیاد بانوان به بوسیدن حجرالاسود.

تذکر: بوسیدن و استلام حجرالاسود برای خانمها مستحب نیست (یعنی ثواب ندارد).

6-  ایستادن خانم ها سمت مقام ابراهیم در ردیف مردان بدون فاصله برای اقامه نماز طواف و عدم توجه به تذکرات مأمورین.

تذکر: بعضی از مأمورین سعودی گاهی به بانوان ایرانی اهانت نموده و دست به بدن وی زده تا او را از قسمت مردان به قسمت بانوان ارشاد نمایند.

7-  اقامه نماز توسط بانوان در حجر اسماعیل زیر ناودان، جلو مردان که منظره زشتی را پدید می‌آورد.

8-  عدم اطلاع زائر از روحانی مستقر از طرف بعثه مقام معظم رهبری، بطور 24 ساعته در پشت مقام ابراهیم و بر روی کوه صفا.

تذکر: بهر دلیل اگر زائر از کاروان جدا افتاد و در اعمالش دچار مشکل شد، می‌تواند به روحانیهای مستقر در پشت مقام ابراهیم و بر روی کوه صفا مراجعه نماید تا در اعمالش خللی ایجاد نشود.

9-  بدست گرفت کفشها در حین طواف.

10-  عدم توجه به جاکفشیها در داخل مسجد و شماره آنها.

تذکر: تعداد بسیاری جاکفشی داخل مسجدالنبی و مسجد الحرام است که همه شبیه بهم و دارای شماره است. گاهی زائر شماره آن را به خاطر نمی‌سپارد و از جاکفشی دیگری، کفش دیگری را بر می دارد.

11-  ننوشتن نام یا نگذاردن علامت بر روی دمپائیها خصوصاً آقایان.

12- عدم توجه زائر به تذکرات و راهنمایی های روحانی کاروان و مدیر کاروان.

13-  حیاء نمودن زائر و نگفتن مشکلات جسمی اش به روحانی.

14-  انداختن عریضه زیر پرده کعبه.

15-  برداشتن سنگ از روی کوه صفا.

تذکر: بعضی از علماء فرموده‌اند که حرام است از کوه صفا با خود به ایران سنگ بیاورید.

16-  کندن نخ‌های پرده کعبه و یا بستن نخ به حلقه های پرده کعبه توسط بانوان.

17-  عدم آگاهی زائر نسبت به نذرهایی که برای مکه نموده است.

18-  بدست داشتن دیوان حافظ و امثال آن بهنگام طواف؟!

19-  تقاضای اهداء قرآن توسط زائر و زیر سوال رفتن شخصیت زائر ایرانی.

20- اگر به نماز جمعه شرکت می کنیم فتوای مجتهدمان را در آن باره بدانبم.

21- مقام ابراهیم را نبوسید.

22-  در حین طواف، یا علی، یا حسین و ... نگوئید، سعودی‌ها این را حمل بر شرک و گناه می دانند.

تذکر: سعودی ها، کتابهای فارسی که عقاید آنها در آن نوشته شده را بین زائران توزیع می کنند. زائران باید هوشیار باشند.

پرده کعبه از جنس حریر طبیعی خالص و به رنگ مشکی، منقش به آیات قرآن‌کریم است که با خط زیبا، با نخ‌های طلا و نقره بافته ‌شده‌ و ده‌ها کیلو طلا و نقره در ساخت آن استفاده شده ‌است.

ارتفاع این پرده 14متر و نوار دور آن به عرض 95 سانتیمتر است که از 16 قطعه به شکل مربع تشکیل‌ شده ‌است.

نوار اطراف این پرده منقش به آیات قرآن ‌کریم است که در فواصل معین عبارات "یا حی و یا قیوم"،"یا رحمن و یا رحیم" و "الحمدالله رب‌العامین" با رنگ طلایی دوخته ‌شده‌اند.

پوشش در کعبه نیز از حریری به ارتفاع 5/ 6 متر و عرض 5/3 متر منقش به آیات الهی و تزئینات اسلامی با طلا و نقره است.

پرده خانه خدا از 5 قطعه تشکیل ‌شده ‌است که هر قسمت یک طرف کعبه را می‌پوشاند و قطعه پنجم هم در کعبه را دربرمی‌گیرد که هنگام نصب، وزن این پرده به حدود دو تُن می‌رسد.

این پرده با همکاری کارخانه‌های داخل و خارج عربستان تهیه‌می‌شود و پارچه حریر این پرده را هر سال یکی از کشورها هدیه‌می‌کند؛ پرده قبلی نیز به رؤسا و سران کشورهای اسلامی اهدا می‌شود.

بافت و آماده سازی پرده کعبه با دست و ماشین حدود 8 ماه طول می‌کشد.

پرده در کعبه  روی پرده سیاهی که روی کعبه کشیده شده چه نقشهایی بسته شده و چینوشته هایی را شامل شده است به همین منظور جهت مطالعه و آگاهی شما دوستان،تمام نوشته ها و آیاتی که بروی این پرده مشکی کعبه درج شده در این پستقرار داده ام.پس مطالب را دنبال کنید:

قطعه اول ضلع در کعبه

قطعه دوم پرده در کعبه
قطعه سوم:
- مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَىالْکُفَّارِ رُحَمَاء بَیْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُکَّعًا سُجَّدًا (فتح:۲۹) کهبه صورت دایره ای نوشته شده و در بین آن آیه: قُلْ یَا عِبَادِیَالَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِاللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَالْغَفُورُ الرَّحِیمُ (زمر:۵۳)

قطعه سوم در پرده کعبه
قطعه چهارم:
- لااله الا الله الملک الحق المبین محمد رسول الله صادق الوعد الامین
- سوره قریش
- دورتادور سوره حمد و بین آیات آن، ” الله ربّی” و “اللّه حسبی”

قطعه چهارم در کعبه
قطعه پنجم:
- صنعت هذه الستارة فی مکة المکرمة و أهداها الی الکعبه المشرفة خادم الحرمین الشّریفین فهد بن عبدالعزیز آل سعود تقّبل الله منه.

قطعه پنجم در کعبه

قطعه اول ضلع در کعبه

قطعه دوم ضلع در کعبه

قطعه سوم ضلع در کعبه

قطعه چهارم ضلع در کعبه

زیر حزام ضلع در کعبه

زیر حزام ضلع در کعبه

قطعه اول ضلع اسماعیل

قطعه دوم ضلع اسماعیل

قطعه سوم ضلع اسماعیل

قطعه چهارم ضلع اسماعیل

زیر حزام ضلع اسماعیل

زیرحزام ضلع اسماعیل

زیر حزام ضلع حجر اسماعیل

قطعه اول ضلع مستجار

قطعه دوم ضلع مستجار

قطعه سوم ضلع مستجار

قطعه چهارم ضلع مستجار

زیرحزام ضلع مستجار

زیرحزام ضلع مستجار

- سوره توحید(۸۲ سانتیمتر * ۸۵ سانتی متر)

- الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ (۵۸ سانتیمتر * ۷۲ سانتی متر)

- یا حیّ و یا قیّوم ( ۶۵ سانتیمتر * ۴۶ سانتیمتر)

- یا رحمن یا رحیم (۶۵ سانتیمتر * ۴۶ سانتیمتر)

زیر حزام ضلع مستجار

*****

ضلع بین رکن یمانی و حجرالاسود

حزام

قطعه اول:

- بِسْمِاللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ - قُلْ صَدَقَ اللّهُ فَاتَّبِعُواْمِلَّةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَمَا کَانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ (آلعمران:۹۵)(۲۵۴ سانتیمتر)

قطعه اول ضلع رکن یمانی و حجرالاسود

قطعه دوم:

- إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ (آل عمران:۹۶)(۲۶۷ سانتیمتر)

قطعه دوم ضلع رکن یمانی و حجرالاسود

قطعه سوم:

- فِیهِ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِیمَ وَمَن دَخَلَهُ کَانَ آمِنًا (آل عمران:۹۷)(۲۰۳ سانتیمتر)

قطعه سوم ضلع رکن یمانی و حجرالاسود

قطعه چهارم:

-وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِسَبِیلًا وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ (آلعمران:۹۷) ۳۰۳ سانتیمتر)

قطعه چهارم ضلع رکن یمانی و حجرالاسود

زیرحزام

- بِسْمِاللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ - ذَلِکَ وَمَن یُعَظِّمْ شَعَائِرَاللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ (حج:۳۲)(۲۴۲ سانتیمتر)

زیرحزام ضلع رکن یمانی و حجرالاسود

- قال الله تعالی وَإِنِّی لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى (طه:۸۲)(۲۳۷ سانتیمتر)

زیرحزام ضلع رکن یمانی و حجر الاسود

زیرحزام ضلع رکن یمانی و حجر الاسود
امیدوارم استفاده کافی و کامل رو برده باشید و ما را از دعای خیر خود بی نصیب نگذارید.

غار حرا؛ نقطه آغاز درخشش وحیانی نور در ظلمت

خبرگزاری مهر- گروه دین و اندیشه: غار حرا از جمله مکانهای مقدس و متبرک مکه است که نخستین آیات الهی در آن بر حضرت محمد(ص) نازل شد تا خط بطلانی بر تمام جهل‌ها نادانی‌ها باشد.

کوه حرا به نام‏ جبل النور، جبل القرآن وجبل الاسلام نیز معروف است. این کوه یکى از مکانهاى مقدس مکه و از آثار مذهبى باقیمانده دوران رسالت است . جبل النور در شمال شرقى مکه، در مسیر جاده ‏اى واقع شده که به سمت عرفات رفته و در فاصله 5/1 کیلومترى‏ سمت راست آن جاده قرار دارد. ورودی غار به سمت‏ شمال است که فضاى داخلی آن گنجایش تقریبى پنج نفر نشسته را دارد و ارتفاع غار نیز به اندازه قامت ‏یک انسان است. غار حرا محل عبادت رسول خدا(ص) بوده و آن حضرت روزهایى از ایام سال، به ویژه ماه مبارک رمضان را در آنجا به سر مى‏برده و زمانهای طولانی را به عبادت و راز و نیاز با معبود خویش می گذراند. در همین غار بود که نخستین آیات آغازین سوره علقبر آن حضرت نازل شد. به همین دلیل نیز این غار از جمله بهترین و متبرک ‏ترین نقاط مکه محسوب شده و حاجیهایی که توانایی بالارفتن از کوه را دارند، به آنجا مى‏روند. جبل الرحمه در صحرای عرفات

                          سوغات حاجی!                

...........................................................

(1): ری:از واحدهای توزین قدیمی-معادل چهار من تبریز

(2): «آنفلانزا» میکروب ضعیف شده ی «آنفلو آنزا» می باشد!

********

مظلوم تر از جواد بغداد نداشت

آن مظهر داد تاب بي داد نداشت

مي خواست كه فرياد كند تشنه لبم

از سوز جگرتاب فرياد نداشت

چون نامه اعمال مرا پیچیدندد

بردند به میزان عمل سنجیدند

بیش از همه کس گناه ما بود ولی۰۰۰۰۰۰

ان را به محبت حسین(ع)بخشیدند

****

                   دمی ک بی تو سر آید

                                           خدا کند که نیاید

جرقه این سفردرسال قبل زده شد.آنگاه که درمسیربغداد به کربلا نزدیک به سی کیلومتر را با راه پیمایان عاشق امام حسین پیاده تا کربلا طی کردم وچنان حلاوتی چشیدم که هنوز اثر آن درعمق جان ودل من مانده وخواهد ماند. واین همان بود که در سال گذشته دریادداشت پیاده همسفر با زینب در سایت تابناک منتشر شد.

بزرگداشت اربعین حسینی درکربلا نزد مردم عراق حتی از روزعاشورا که امام دراین سرزمین - که رسولخدا درباره آن فرموده کربلا نهری ازبهشت است- به شهادت رسیده با شکوهتراست.

این شکوه آنقدرجلوه دارد که بدون شک مراسم بزرگداشت روزاربعین کربلا را باید در زمره عجائب موجود در جهان شمرد.

 راننده ای که ما را از مرز ایران به نجف می برد با من از مسلمان شدن چند چینی وآلمانی درهمین روزها دراثر دیدن این صحنه های باشکوه پیاده روان سخن گفت.

می گفت یکی ازآنها پس از اینکه در حضور نماینده آیت الله سیستانی  شهادتین را بر زبان جاری کرده است گفته است اینکه بعداز هزاروچند صد سال این همه مردم با پای پیاده به زیارت کسی بروند که در یک جنگ کشته شده است حتما حقیقتی بزرگ را در خود نهفته دارد که نمی توان به آن ایمان نیاورد.

جلوه های مختلف عظمت وشکوهمندی این روز را، نه می توان گفت ونوشت ونه حتی آنگونه که هست دید. حتی اگرهمه وجود انسان چشم شده باشد بازجلوه هایی ازاین شکوه وعظمت بی مانند نادیده می ماند.

جمعه ازبصره به نجف رفتیم و پس ازدو روز که به زیارت امیرالمومنین علی (ع) مشرف شدیم صبح روز یکشنبه  از میدان تشرین نجف که درابتدای راه کوفه به نجف است و قبر دو برادراز خاندان بزرگ حکیم - شهید سید محمد باقر و مرحوم سید عزیز-  در یکی از اضلاع آن در مجتمع بزرگی که سالهاست دردست ساخت است  قرار دارد پیاده به سوی مشهدالحسین حرکت کردیم.

مسیرنجف به کربلاهشتاد کیلومتر است ولی با احتساب مسیرطی شده درداخل دوشهرنزدیک به صد کیلومتر پیاده راه رفتیم که درست 48 ساعت به درازا کشید وجالب اینکه درست روز اربعین مانند اهل بیت غمزده واز شام برگشته اباعیدالله (ع) به کربلا وارد شدیم.

دربیرون ازشهر نجف بر روی پایه های برق مسیرکه در وسط جاده بیشتردوبانده ای است بر روی تابلوهای کوچکی که از دور هم خوانده می شوند با رنگی قرمز تعداد پایه هایی را که به کربلا مانده است نوشته اند .آخرین پایه ای که درست در محوطه بیرون حرم عباس قرار دارد عدد 1453 را نشان می دهد.

راه پیمایان همه از کنار جاده آسفالته نجف به کربلا حرکت می کنند.بیشتراین مسیرآسفالته است.

هرچه جمعیت راه پیمایان به جلو می رود باندهای حاده بنفع آنان تنگتر و تنگترمی شود وماشینهای عبوری درترافیکی سنگین و با کندی زیاد به حرکت خود اد امه می دهند.هیچ کس ازاین تاخیر و توقف ناراحت نیست .سال قبل بعضی کاروانها مسیر دوساعته بغداد به نجف رادر 8ساعت طی می کردند.

در25 کیلومتری کربلا که پست بازرسی اصلی کربلا – سیطره مرکزی – وجود دارد ماشینهای  حامل زوار ایرانی وعراقی بناچار مسافران  خود را پیاده می کنند چون ماموران راه را بر عبور ماشینها می بندند وبه این ترتیب توفیقی را نصیب آنان می کنند.چند کیلومتر بعد ازسیطره دوباره راه باز می شود

در مسیرازداخل شهر نجف تا داخل شهر کربلا دهها هزارچادر درکنارهم که هر کدام برخود نامی از ائمه یا خاندان پیامبر را نهاده اند ومتعلق به هیئتهای عراقی است که به آنها مواکب گفته می شود برپاشده اند.

در مسیر،متولیان این چادرها با اصرار والتماس ازپیاده روان می خواهند اندکی درچادرهای آنان درنگ کنند وچیزی بخورند.

در مسیرهمه نوع خوردنی به زائران در حال حرکت داده می شود. ازبسته های کوچک وبزرگ آب معدنی تا میوه هایی مانند پرتقال وسیب ونارنگی و موز و نوشیدنیهایی مانند چای ونوشابه و قهوه وشربت ودوغ تا غذاهای محلی مانند برنج وخورشت و آب نخود وکتلت ونان وپنیروماهی و خرما ارده و...

در مسیر که می آمدیم کسی در وسط راه را بر ما گرفت و به زبان فارسی با لهجه عربی درحالی که به سفره دراز پهن شده ای اشاره می کرد به ما گفت بفرمایید چلوماهی .

 در کناراین چادرها که تماما مردمی وغیر دولتی اند حسینیه هایی بنا شده اند. بعضی از آنها بسیار معمولی وعشایری و بعضی بسیار تمیزوشیک هستند.براکث سردراین حسینیه های ساخته شده درمسیر نام قبیله یاعشیره ای دیده می شود.

عشیره ها وقبیله ها درعراق حرف اول را می زنند وهیچ حکومتی درهیچ زمانی نمی تواند بدون در نظرگرفتن مقتضیات آنان درعراق حکومت کند.

درداخل یکی ازاین حسینیه ها که برای ساعتی درآن استراحت کردیم پارچه ای نصب بود که بر روی آن نوشته بودحسینییه عشیره آلکایشیین.

پرچم عشیره که نماد هویت وعزت قبیله وعشیره است یا در کنار چادرها قراردارد  یا بر پایه بلندی که از دور دیده می شود برپا شده است.

بر روی یکی از این  پرچمهای بزرگ در حال اهتزاز نوشته شده بود فرزندان مالک اشتر

در این حسینیه در کنارما دوجوان لبنانی ازشهربندری صورهم استراحت می کردند که پیاده از نجف به کربلا می رفتند.

 در طول راه با فاصله های کوتاه معینی چادرهایی از سوی وزارت بهداشت عراق برپاشده که در آنها به مراجعه کنندگان قرص وپماد زخم و...می دهند ودر صورت لزوم آمپول می زنند.

گاه درچادرهای مسیر دستگاههای شوک خفیف الکتریکی وجود داشت که کف دوپا در درون آن قرار می گرفت  که تا حدودی با لرزشی که داشت خستگی را از کف پاها خارج می کرد.

شوک دهنده های دیگری هم دیده می شد که مانند اطو بر روی عضله های ران وکمر زوار کشیده می شود.

در مسیرروز اول که برای نماز ظهر وعصر درحسینیه ای توقف کردیم پیرمرد هفتاد ساله ای را دیدم که مرد میانسالی را ماساژ می داد.

پس از سقوط رژیم امریکایی بعث عراق ،هر سال در این عرصه عظیم، توفانی وزیدن می گیرد که نه ،سیلی از انسانها ازسرزمینهای مختلف عراق وغیرعراق به سوی مشهد امام حسین جاری می شود که اگر همه شرکت کنندگان دراین حماسه بزرگ برای دیدن آن چشم شوند با نمی توانند کرانه های گسترده  آن را به نظاره بنشینند.

اینکه گفتم از شهرهای غیرعراق برای این بود که خوشبختانه با گذشت زمان بتدریج پای ایرانیان دلداده حسینی هم به این عرصه شکوهمند باز شده است.

 درراه پیمایی امسال درصبح روزاربعین جوانی که کمی بعد فهمیدم خرمشهری است را - درآخرین لحظات راه پیمایی ام از نجف و دراولین دقایق ورودم به کربلا-  با هیبتی خاص دیدم که با پای پیاده به همراه کاروان اهل بصره که بیش از نیمی از آنان را زنان تشکیل می دادند به سوی حرم عباس (ع) گام برمی داشت .

از طلایه دارکاروان پرسیدم از کجا می آیید وچند روز در راه بوده اید ؟ پاسخ داد از بصره و14 روز است در راه هستیم.بعد با اشاره دست وچشم جوان خرمشهری را به من نشان داد و گفت این جوان را که می بینی از محمره (خرمشهر) –  مرز شلمچه – به راه افتاده و17 روز در راه بوده است.

بعدها دوستم که دراین سفر پا به پای من این راه نزدیک به صد کیلومتری – از داخل نجف تا درب ورودی حرم این دو برادر را آمد می گفت در نجف دوستانی از شهرشادگان را دیده که از شهرزبیر- که از شهرهای کوچک مسیر بصره به نجف است - با پای پیاده به  نجف آمده بودند تا به خیل ره پویان عشق بپیوندند واز آنجا به کربلا بروند.

عراقیها ازشهرهای مختلف در چهارمسیر اصلی 1- نجف ، 2-بغداد ،کاظمین]3- کوت، حله4-بصره ( زبیرناصریه دیوانیه .سماوه و..) پیاده به سوی کربلا می شتابند.زن ومرد؛ تک تک و گاه دو به دوکوچک وبرزگ سالم وبیمار.

حتی کسانی که فلج هستند نیز نمی خواهند این توفیق را از کف بدهند .اینان برروی ویلچری که دیگران از دوستان وآشنایانشان آن را به جلو حرکت می دهند می نشینند واینگونه در جمع این عاشقان حسین حضور پیدا می کنند.

فرزندم کسی را دریکی از استراحتگاهها دیده بود که پای مصنوعیش را از زیر ران درآورده وعضله رانش را ماساژ می داد وپس از پاک کردن فضای داخل پای مصنوعی دوباره آن رابسته  وبه راه افتاده بود.

در مسیر، بسیار کسان ازپیرمردان وپیرزنانی را دیدم که با عصایی چوبی در دست پیاده راه می رفتند.

در مسیر،مکررمی دیدم که اهل خانواده ای پنج نفره همه باهم ودر کنارهم پیاده راه می روند با سه فرزند خردسال که یکی درآغوش پدر و دیگری درآغوش مادر قرار داشت و فرزند سومی هم بدنبال آنها می دوید.

بعضی خانواده ها با کالسکه هایی که با خود آورده بودند دوفرزند کوچکشان رابا هم به جلو می راندند.

چقدر من از دیدن این صحنه های پیاده روی طفلانی دوسه ساله در کنارخودم آن هم د ردل شب ازخودم که خیال می کردم  با شرکت دراین راه پیمایی عشاق الحسین کار بزرگی کرده ام خجالت کشیدم خدا می داند.

قبل ازسپیده دم روزاربعین که پس ازاستراحتی چند ساعته شبانه در یکی از دهها هزار چادر برپا شده که توسط مردم نجف ودیگر شهرها وکشورها برپا می شود به راه زدیم پیرمردی را دیدم که با پرچمی بر دوش با صلابت خاصی تند وتند گام برمی د اشت.نردیک به 14 کیلومتراز راه مانده بود. از او پرسیدم از کجا می آید وچقدردر راه بوده است ؟گفت از دیوانیه و7 روز در راه بوده است.با شنیدن حرفهای او رو به دوستانم کردم وگفتم این نیمه شب انگارخدا این پیرمرد عاشق را درکنار ما قرار داد تا روی ما راکم کند! اوهم تنها راه می رفت وهم ده پانزده سال از من که مسن تر ین فرد این کاروان 8 نفره بودم بیشترسن داشت وهم بیش از سه برابر ما راه آمده بود .نیم ساعت نکشید که ما راجا گذاشت وآنقدر با ما فاصله گرفت که از زاویه دید ما که باحیرت وشگفتی به گامهای بلند اومی نگریستیم خارج شد....(پایان قسمت اول )

یابن مارد من زار جدی علی بن ابیطالب کتب الله بکل خطوه حجه مقبوله وعمره مقبوله. والله یابن مارد ما یطعم النار قدما غبرت فی زیاره امیرالمومنین ماشیا کان اوراکبا.

 ای پسر مارد،  هرکس جد من علی بن ابیطالب را زیارت کند خداوند برای هر قدمی که برمی دارد برای او ثواب انجام اعمال حج وعمره مقبول می نویسد .ای پسر مارد سوگند بخدا قدمی که در راه زیارت امیرالمومنین غبار آلود شده چه پیاده باشد چه سواره، طعمه آتش نمی شود.

نکته جالب اینکه امام اینقدراین حدیث را مهم می داند که در پایان به ابن مارد می فرماید:

 یابن مارد، اکتب هذه الحدیث بماء الذهب ! ای پسر مارد این حدیث را با آب طلا بنویس!

 وما چه می دانیم علی ،این تنها انسانی که خداوند نام خود را بر او نهاده - السلام علی اسم الله الرضی! درود بر نام خدا که پسندیده است - وخانه خود- کعبه  وخانه خود مسجد کوفه را مولد ومشهد او قرار داده کیست!

همو که در زیارتنامه اش می خوانیم: السلام علیک یا ولی الله وموضع سرّه!

همو که در زیارتنامه اش می خوانیم: یا سرّالله، ان بینی وبین الله تعالی ذنوبا قد اثقلت ظهری و لا یاتی علیها الا رضاه فبحق من ائتمنک علی سرّه واسترعاک امر خلقه کن لی الی الله شفیعا ومن النارمجیرا وعلی الدهر ظهیرا .

ای سرّخدا بین من وخداوند گناهانی است که برپشتم سنگینی می کند وجزرضای حق آنها را محو نمی کند پس بحق کسی که تو را امین خود در سرّش قرار داده  وامور خلایقش را به توسپرده است شفیع من در نزد خدا باش ومرا از آتش جهنم نگاه دار ودر زمانه یار ویاور باش.

ساعت 8 صبح یکشنبه  سوم بهمن، نجف رابه قصد کربلا ترک می کنم.سالها با دیدن سیل ره پویان عاشقی که با پای پیاده به سوی کربلا گام برمی داشتند ازخدا خواسته بودم این توفیق را نصیب من هم بفرماید .المنه لله که درمیکده باز شد ومن هم پیاله ای از رخ دوست زدم!

مقصد من مشهدالحسین است .همان حسینی که اسلام بقای خود رامدیون خون بناحق ریخته او ویاران فداکار اوست

ازحسین بی علی (ع) بسیارگفته اند و شنیده ایم ،نوشته اند وخوانده ایم اما همه این همه گفتنها ونوشتنها نتوانسته است پرده ازاین پری چهره عالم وجود بردارد و گمان می کنم این آرزو بردل مشتاقان دلداده  اوتا قیام قیامت باقی خواهد ماند.وچگونه این شناخت ممکن باشد درحالی که دریکی از زیارت نامه های  او چنین می خوانیم: السلام علیک یا موضع سرّالله! سلام بر تو ای محل سرّخدا

شبی قبل از تشرفم به کربلا  در مسجد محله ام توفیق حضورداشتم خطیب منبر به دومطلب اشاره کرد که احساس کردم این دو توشه سفرمن خواهد بود.

1-  وی در نقل قول از فردی موثق به نقل ازمرحوم آیت الله میلانی می گفت:درایامی که علامه امینی به  مشهد مشرف شده بود برای من  این ماجرا را تعریف کرد که:

مدتها دراین فکربودم که چرا در روایات وارده درآداب زیارت امام حسین بر خلاف زیارت سایرائمه معصومین سفارش وتاکید براین شده که زائرحضرت تشنه وگرسنه وغسل زیارت نکرده وعطرنزده به حرم مشرف شود.هرچه فکرمی کردم و در دریای بیکران روایات غوص وغورمی کردم بجایی نمی رسیدم تا اینکه شبی درخواب دیدم درکربلا هستم ومردم دسته دسته به حرم امام حسین داخل می شوند  در خواب دیدم برسر در هر یک از درهای ورودی حرم دوفرشته ایستاده اند و برسر و روی مردمی که به حرم وارد می شوند عطری بسیار خوشبو می زنند.درهمین حال بودم که یکی از دوفرشته رو به من کرد وگفت: آقای امینی، این عطری که به بدن زوار زده می شود عطری است از بهشت که مخصوص زائرین حسین است و با زدن آن دیگرنیازی نیست که زوار به خودعطربزنند.بعد به من گفت: حالا جواب سوالت را پیدا کردی؟

2-خطیب درادامه منبرخود که بسیاری ازعلما در مجلس حضورداشتند روایتی خواند که درآن آمده بود: وقتی زائرقبرامام حسین می خواهد از حرم حضرت خارج شود فرشته ای خطاب به او می گوید: گناهان گذشته توتا اکنون بخشیده شد، استانف العمل، عملت را از سر بگیر!  وبقول ما یعنی حساب بی حساب!

وقتی انسان این روایات را درفضیلت زیارت امام حسین می شنود آن وقت است که متوجه می شود چرا میلیونها زائرعاشق ودلداده حسینی همه ساله با پای پیاده وگاه برهنه که خود مکرر درمسیرنجف به کربلا دیدم واز آنها تصویر گرفتم اینگونه سر ازپا مشناخته به سوی منای عشق حسینی می شتابند.

تازه درمی یابد حافظ، این شاعرشیعی که اشعاردرپرده بسیاری درباره حسین ویارانش وازجمله حضرت حر(ع)  - که من با تمام وجود به خاطر تصمیمی که در روزعاشورا گرفت وحسینی شد و در جبران اشتباه بزرگی که کرد وراه را برامام بست خون خود و فرزندش را بپای حسین ریخت  به اوعشق می ورزم وبارها به زیارت قبر دورافتاد ه اش در روستای حر که بنام او در ده کیلومتری کربلا نامگذاری شده است رفته ام -  گفته است که مصداقی بجز اوندارد:

 چه خوش صید دلم کردی بنازم چشم مستت را      که کس آهوی وحشی را از این خوشترنمی گیرد!

 و حافظان معنا شناس به برخی از آنها اشاره ای داشته اند دراین بیت چه گفته است:

سرّخدا که عارف سالک به کس نگفت        در حیرتم که باده فروش از کجا شنید؟                        

تا آنجا که از روایات در این زمینه می شود برداشت کرد این ثواب واجرعلاوه براختصاصی بودن آن به زیارت سیدالشهدا(ع) درباره هر زائری که عارف به حق حسین باشد صدق می کند .

ندیده ای هرچه درمجلس روضه ای که از او نام برده می شود می نشینی سیرنمی شوی و وقتی مجلس ومحرمش تمام می شودغصه ات می گیرد .

ندیده ای وقتی ازاو نامی می برند چه بی اختیار براو که با اشک هردیده پیوندی ابدی دارد چه اشک بی اختیاری ازدیده ها سرازیرمی شود.

ومن دربارها تشرفم به کربلا شاهد بلورهای زیبا ی اشکی بودم که بی تابان حسین بر گونه هایشان نشانده بودند وبا چشمانی خیس اشک به حرم آقا می نگریستند.

 گفتم اشک، اما نه هراشکی و نه هرگریه ای و نه ازهر گریه کننده ای!

چه آنگونه که بعضی مقاتل نوشته اند در زمانی که حسین با لبی خشکیده وتشنه ومظلومانه درخون خود می غلطید وزمین و آسمانها برغربت ومظلومیت او می گریستند بعضی ازاهل کوفه که به قتل او راضی نبودند ولی حاضر به جانبازی در دفاع از جان اونبودند بر نقطه ای مرتفع که او را در گودالی که بیش از یک ونیم متر با سطح زمین فاصله داشت وبعدها مقتل خونین اوگردید درحلقه شمشیر بدستانی نابکاربه خاک وخون تپیده می دیدند اما ایستاده بودند واشک می ریختند!

دیگرانی هم بودند که وقتی حسین از مدینه  قصد کربلا کرد با او دیدار کرده وحضرت را نصیحت می کردند که از این سفر منصرف شود ولی در نهایت چون حضرت را مصمم می دیدند بجای آنکه او راهمراهی کنند و دست از تحلیل ونظریه پردازی خود دربرابر او که امامشان بود بردارند با چشمانی گریان با او وداع کردند و رفتند تا به زن و بچه وزندگیشان برسند ومنتظر خبرشهادت او باشند.!

 روز تاسوعای امسال که در خدمت سیدعظیم الشان اهل دلی بودم نکته ای در باره رابطه بین صاحبان اینگونه اشکها و قتل حسسین گفت که علاوه براینکه مرا سخت تکان داد به سالها ابهامی که درباره معنی این گفته سیدالشهدا که :انا قتیل العبره - من کشته اشکم – داشتم خط پایان کشید.

این رند، با تکان دادن معنی دار دستش گفت :اینکه مولا می فرماید من کشته اشکم یعنی اینکه بعضی بجای آنکه مرا یاری وکمک کنند مرا دربین دشمنان تک وتنها گذاشتند و فقط اشک ریختند!

ایشان می گفت منظور حضرت از این عبارت این بود که اگر آن مردم بجای اشک ریختن به دفاع از او بر می خاستند او آنگونه مظلومانه به شهادت نمی رسید.

حسین نیزمانند پدرش علی هم ثار الله است وهم سرّالله . وکسی چه می داند سرّ خدا چیست تا بتواند حسین وعلی رابشناسد!

در مسیر راه به کربلا جوانی را دیدم که با چرخ خیاطی در طول مسیر به مردم خدمت می کرد. رفیقم می ایستد تا بند کیفش را که پاره شده تعمیر کند وما هم از خدا خواسته برای رفع خستگی و تجدید قوا می ایستیم .

زائری از دوستانم. در راه مرتب قرآن کوچک جیبی اش را از کیف در می آورد وقرآن می خواند .

 رفیق من می گفت : وقتی ازجوان تعمیرکار پرسیده چند روز است دراینجا مستقر شده؟ پاسخ شنیده 7 روز است که از نجف آمده و در مسیر نشسته و به زوار حسینی خدمت می کند.

تا دکتردرنوبت است سری به عکسهایی که درکنار کپر برپا شده جوان چرخکار نصب شده می ایستم واز بعضی از آنها عکسهایی می گیرم.

عکسها منحصربفردند. مانند چاهی که یوسف را درآن انداختند.سنگ قبر امام حسین. شمشیرحضرت پیامبرومناظرعجیبی از طبیعت که مثلا شاخه درختان حالت پنج نفررا در حال قیام رکوع وسجده آنهم متصل بهم نشان می داد .پلاستیک روی عکسها که برای محافظت آنها از باران های احتمالی کشیده کمتر امکان تصویربرداری از عکسها را نشان می دهد.

به راه می افتیم.

در مسیر، مکررجوانهایی رامی بینم و گاه افراد مسنی را که کفشهایشان را از پا درآورده اند وبا پای برهنه به سوی کربلا می شتابند.دلم طاقت نمی آورد از کنار من با سکوت بگذرند با شتاب خود رابه یکی از آنها می رسانم ومی پرسم از نجف پا برهنه می آیی؟ سرش را تکان می دهد و با لهجه خاص عراقی خود می گوید ایشا ءالله!

درمسیرکسی را می بینم که در یک کالسکه دوفرزند خود راجا داده وبا هل دادن آن تند تر از ما راه می رود .به چشم هردوکودک نگاه می کنم بیدارهستند. خوشابحالشان که دراین سن دراین توفیق همراه هستند.

هرچه جلوترمی روم بدلیل اینکه سابقه چنین پیاده روی ممتدی را نداشته ام درد پاشنه پابیشترمی شود و کم کم به ساق پا می زند .ومن نگران که مبادا درنیمه کاربمانم. برای همین گویا به من الهام می شود که به علی اصغر متوسل شوم وازاوبخواهم این توفیق نیمه کاره نشود. درمسیرمکرر به یاد علی اصغرمی افتم وبا توسل به اومی خواهم این توفیق را تا آخر به من کمک کند، که می کند.

ازمیان بعضی عرفا ازجمله مرحوم شیخ جعفرآقا مجتهدی تبریزی علی اصغری بود. 

 دوست مداحی روزی به من می گفت به توصیه جناب شیخ درزمان تولد حضرت علی اصغر که ایشان دو روز مانده به تولد امام جواد علیه السلام در ماه رجب را در خانه اش در قزوین جشن می گرفت و گهواره ای را هم درست می کرده و درداخل خانه غنچه های سرخ رنگی را به در ودیوار نصب می کردند وجشن می گرفتند.

همین جا به دوستانی که این نوشته رامی خوانند توصیه اکید می کنم حتما کتاب لاله ای از ملکوت را که دربرگیرنده خاطراتی ازمعاشرین شیخ جعفرآقا مجتهدی است تهیه کنند وبخوانند.من بارها این کتاب را خریده وبه دوستانی هدیه داده ام. شاعر ارجمند آقای مجاهدی هم که بیش از بیست سال توفیق همنشینی با جناب شیخ داشته دوجلد کتاب با عنوان در محضرلاهوتیان نوشته که آن هم خواندنی است.

به راه می افتیم. حساسیتی ندارم مثل بعضیها تابلوهایی را که درمسیررفته رفته از شماره شان کم میشود رابخوانم. گاهی فقط می پرسم به شماره چندرسیده ایم.

از نجف که راه افتاده ایم در سمت راست وگاهی دردوطرف راهی که ره پویان می روند پرچمهایی بزرگ وکوچک که غالبا سبز وسرخ وسیاه هستند نصب شده اند. در شب چراغهای رنگی و درروز این پرچمها نشانه اتراقگاه هایی است که درآنها از زائرین پذیرایی می کنند.گاه ترکیب رنگ این پرچمها محشر است . اگر چه از یکی دونمونه عکس می گیرم اماعکسها نمیتواندآن زیباییی وشکوه رابرساند.

از دیدن صحنه های بسیار زیبای فراوان بین راه دیدن بعضی از زائرینی است که غالبا مسن هستند و پرچمهایی رابردوش حمل می کنند . مکرر در مسیرپیرمردها و پیرزنهای تنهایی رادیده ام که با حمل پرچم کوچکی بر دوش متفکرانه گام بر می دارند. بعضی در کوله پشتیشان سه تاچهار پرچم راجاداده اند.بعضی پرچمهایی را با خود حمل می کنند که درشرایط معمولی کسی به دلیل سنگینی چوب بلند آن ازبردن آن تا چند صد مترهم عاجزاست.از نجف دغدغه من این شده است که پرچم کوچکی که عکسی نداشته باشد بخرم وبا خودم حمل کنم .با خودمی گویم این بهترین یادگاری من دراین سفرتاریخی است. چندساعتی که راه می رویم همه پرچمها را حین حرکت از نظر می گذرانم تا به موردی که میخواهم میرسم بقیه نیز پرچمهایی می خرند درمیان پرچمهایی که فروشنده می فروشد ناگاه دستم به پرچمی می رسد که نام مبارک مولایم ابوالفضل العباس برآن حک شده است. از برزگی آموخته ام که این امور را اصلا حمل برتصادف نکنم.با اشتیاق برمی دارم و راه میافتم.نام مبارک پرچمدار کربلا ازمیانه راه نجف تا کربلا مونس من است.

 اکنون این پرچم زیبا درکنار یک کاشی قدیمی که سال قبل از حرم عباس هدیه گرفته ام وهر روز به نیت دیوار وضریح حضرت برآن بوسه می زنم دراتاق من نصب شده است وگاه با دیدن آن بیاد آن لحظاتی که قطعا از جنس دنیا نبودند بی اختیاراشک می ریزم.یعنی این توفیق باز نصیب من می شود؟ می دانم .امیدوارم و باید ازحالا دعا کنم. تا یار که را خواهد ومیلش به که باشد!

در مسیرراه گاه وبیگاه کسانی که اکثرا کودک هستند زیارت اربعین را به زائرین می دهند.مرد مسنی بسته ای از این زیارت نامه ها را دردست دارد. یکی از آنهارامی گیرم با تعجب می بینم در زیر زیارت نوشته شده: الفاتحه الی مراجع الدین العظام وبالاخص الامام الخمینی.

درمسیرشیعیان لبنانی چادرهایی رابرپا کرده اند وبا چای وقهوه و.. از زائرین پذیرایی میکنند.عکسهایی از مرجع عالیقدر مرحوم آیت الله  جواداقاتبریزی را درچند جا در کنار واطراف چادرهای خود نصب کرده اند.از شهرشان می پرسم.اهل بیروت هستند .از علت نصب عکس سوال می کنم می گویند از مقلدین آن مرحوم هستند.

درراه چشمم به مکانی می خورد که معلوم می شود نانوایی است.درراه مکرر درچادرهایی دیدم که نان تازه وگرم می پختند وبه زائرین می دادند.

در راه برای هر نوع ذائقه ای چیزی یافت می شود . در قسمتی از مسیربعضی ده پانزده قهوه دان بزرگ رادر کنار هم به ترتیب قد گذاشته بودند وبا قهوه از زائرین پذیرایی می کردند.

در مسیرکه برای درک همه عظمت صحنه چشم شده بودم چشمم به چادری افتاد که درآن چند صندلی گذاشته بودند وهرکس طالب قلیان بود به درون آن می رفت.

اینها البته همه مظاهر مادی قضیه است کاش کسی به من می گفت در ذهن ودل این چند میلیون ره پوی عاشق چه می گذرد وآنها باحسین شان چه درد دلهایی می کنند.

در قسمتی از راه صحنه عجیبی دیدم دسته ای که تعدادشان به ده نفر نمی رسید در کنار چادرشان ایستاده بود ودر کنار دوستانشان که از زائرین پذیرایی می کردند به رسم عربیشان هوسه می کردند.هوسه آنها هم به این شکل بود که همه باهم دست راستشان را بالا می بردند و با بالا بردن وکوبیدن پای راستشان به زمین در استقبال از زوار مولایشان شعارمی دادند.واقعا هرکس هر کاری از دستش برمی آید انجام می دهد.

تمام مسیر ازبلندگوها و اکوهایی پوشیده است که نوحه پخش می کنند وجمعیتی که راه می روند با شنیدن این نوحه ها چند قدم سینه می زنند.

عراقیها تکلف ما را در عزاداریها ندارند وبا صدای بلندگوهم سینه می زنند .گاه می دیدم چند جوان دوربلندگویی ایستاده اند وبا شنیدن نوحه هایی که از آن پخش می شد وغالبا در استودیوها ضبط شده بودند سینه می زنند وبه دم نوحه جواب می دهند.

مکرر کسانی رادر کنارچادرهایی برای رفع خستگی دیدم که ضمن اینکه بر روی صندلیهای پلاستیکی که در تمام راه بفاصله های کوتاهی درکنارچادرها گذاشته اند - که گاه برای اینکه خیلی متفرق نشوند باسیمهایی بصورت سری در کنارهم قرارگرفته اند – برای رفع خستگی نشسته بودند سینه هم می زدند.

صدای بلندگوها تا اواسط شب که تقریبا کاروان عاشقان از حرکت بازمی ماند تا تجدید قوایی برای حرکت فردا بکند کار می کند.

 نزدیکیهای مغرب که می شود رفته رفته از تعداد کسانی که راه می روند کاسته میشود وچون همه از صبح در راه هستند لذا برای اقامه نماز بدرون چادرها وحسینیه ها می روند.

چندساعت بعداز مغرب تقریبا حرکت عشاق الحسین قطع می شود وهرازچندگاهی کسی یا کسانی که تعدادشان به انگشتهای دست هم نمیرسد به سوی کربلا راه می روند.

ماهم چنین کردیم وچون از راه خیلی باقی مانده بود و نگران آن بودیم که مبادا در روز اربعین به کربلا نرسیم شب اول بعدازاستراحتی چندساعته درساعت یازده وشب بعد درساعت سه نیمه شب به راه افتادیم. دراین شبها تقریبا تنها راه می رفتیم .هوا بسیارسرد بود .

 مستقبلین زوار در مسیرآتشهایی برافروخته بودند که زوار برای لحظاتی دور آتش می نشستند وخود راگرم می کردند. گاه یکی دونفر از پشت سر به ما می رسیدند واز ماسبقت می گرفتند.خلوت نیمه شب در راه کربلا اگر سوز سرما می گذاشت خیلی دلچسب بود.

دونفرازهمراهان من که بدلیل خستگی از راه باز مانده و روز بعد ازاربعین به کربلا رسیدند می گفتند درمسیرغیرازآنها هیچکس درراه نبوده است.نگران بودند که به ار بعین نرسیده اند. به شوخی به آنها گفتم نام شما را در زمره اولین زوارسال بعد امام حسین نوشته اند.سه نفر ازهمراهان جوان که در روز اول از ما سبقت گرفته و از ما جداشدند زودتر از ما به کربلا رسیده بودند.

در راه حس خاصی به رغم خستگی داشتم. گاه برای لحظاتی فکر می کردم اگر برای چنددقیقه درماشینهایی که در ترافیک مسیر گیر کرده بودند وما از لابلای آنها رد می شدیم بنشینم چه پیش می آید که ناگهان این حس به من دست می داد که دراین وقت به کسانی می مانی که روزه بوده اند و برای یک لحظه یک قطره آب خورده اند!

درنزدیکیهای کربلا ماشینهایی در کنار ما می ایستادند وره پویان حسینی را مجانی به کربلا می بردند . جالب این بود که بعضی که معلوم بود حسابی از راه رفتن خسته شده بودند به سمت آنها هجوم می بردند. به هرحال هرکس طاقتی دارد.

 درراه ازسوی بعثیها و وهابیهای پلید دشمن حسین واهل بیت خطر انفجارکم وبیش وجود دارد. بعدها در کربلا شنیدم قبل از رسیدن ما به محلی ، اتوبوسی منفجر شده که درآن دهها زائر دراثر انفجار بمبی که پلیدی در زیر آن اتوبوس که زائرین را رایگان به مقصد کربلا سوار می کرد جا داده بود به خون خود درغلطیده بودند. تمام جمعیت بی خوف از این خطر مصمم به سوی کربلا وحرم حسینی راه می رفت.

درمسیر طویرج هم بیش از هفتاد نفر شهید وبیش از سی نفرمجروح شده بودند.

نمی دانم حسین که دریای کرم است با این زائرین مظلوم کشته شده چه معامله ای خواهد کرد.

کشف حجاب دختران درسفرزیارتی!